Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10/2010, chúng tôi đã có cuộc trao đổi TS Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp VN (VCCI) về nội dung cuộc Hội thảo “Tư tưởng Hồ Chí Minh về DN, doanh nhân và kiến nghị của doanh nhân vào các văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI” do VCCI tổ chức.
TS Vũ Tiến Lộc cho biết: Thực tiễn của quá trình đổi mới và hội nhập đã làm sáng tỏ tư tưởng của Bác Hồ về DN, doanh nhân và khẳng định: Sự nghiệp dân giàu, nước mạnh đòi hỏi phải xây dựng lực lượng xung kích hùng hậu là đội ngũ DN và doanh nhân có ý chí khao khát làm giàu cho mình và cho đất nước, có tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong đầu tư phát triển kinh doanh, có ý thức tôn trọng pháp luật, có tầm nhìn chiến lược và tư duy năng động, sáng tạo.
Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò của giới Công Thương trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước. Ông có thể nói rõ hơn về vấn đề này ?
Việc Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò của giới Công Thương thì khó có thể nói hết. Ở đây tôi chỉ nhấn mạnh một số ví dụ:
Ngay sau ngày thành lập nhà nước cộng hoà non trẻ, các nhà công thương Hà Nội đã là giới chức xã hội đầu tiên được Bác tiếp tại Phủ Chủ tịch. Một tháng sau, ngày 13/10/1945, Người viết thư động viên họ tham gia Công thương cứu quốc đoàn. Bức thư chưa đầy 200 chữ đó của Bác có thể coi như văn kiện đầu tiên của Đảng và Nhà nước ta đối với DN, doanh nhân. Hơn 65 năm đã trôi qua nhưng tư tưởng của Bác về DN, doanh nhân được nêu trong bức thư ngày ấy vẫn còn nguyên giá trị. Trong bức thư Bác gọi giới công thương là “các Ngài”. Bác đã mở đầu bức thư một cách thân mật và trân trọng: “Cùng các Ngài trong giới công thương”.
Bác viết: “Được tin giới công thương đã đoàn kết lại thành Công thương cứu quốc đoàn và gia nhập mặt trận Việt Minh, tôi rất mừng. Hiện nay Công thương cứu quốc đoàn đang hoạt động để làm nhiều việc ích nước lợi dân, tôi rất hoan nghênh và mong đợi nhiều kết quả tốt”. Như vậy, về vị trí của giới doanh nhân, Bác đã khẳng định: doanh nhân là một bộ phận của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và Công thương cứu quốc đoàn - tổ chức của giới doanh nhân là một thành viên của hệ thống chính trị của đất nước – thành viên của mặt trận Việt Minh.
Về vai trò, nhiệm vụ của giới doanh nhân trong các giai tầng xã hội ở VN, Bác viết: “Trong lúc các giới khác trong quốc dân ra sức hoạt động để giành lấy nền hoàn toàn độc lập của nước nhà thì giới công thương phải hoạt động để xây dựng một nền kinh tế và tài chính vững vàng và thịnh vượng”. Như vậy, Bác đã xác định rõ nhiệm vụ xây dựng kinh tế là nhiệm vụ của DN, doanh nhân.
Về mối quan hệ giữa công việc của giới doanh nhân và sự nghiệp của đất nước, Bác viết: “Việc nước việc nhà bao giờ cũng đi đôi với nhau. Nền kinh tế quốc dân thịnh vượng nghĩa là các sự kinh doanh của các nhà công thương nghiệp thịnh vượng”. Xác định việc nước việc nhà phải đi đôi với nhau, đó là lời dạy rất quan trọng của Bác đối với doanh nhân trong sự nghiệp làm giàu, trong việc phụng sự đất nước, phụng sự nhân dân, là yêu cầu cơ bản của đạo đức, văn hóa kinh doanh và trách nhiệm xã hội của DN.
Bác kêu gọi giới doanh nhân đoàn kết lại, tham gia Công thương cứu quốc đoàn để làm những công việc ích nước lợi dân.
Về trách nhiệm của các cơ quan công quyền đối với sự nghiệp phát triển của DN, doanh nhân, Bác viết: “Chính phủ nhân dân và tôi sẽ tận tâm giúp giới công thương trong công cuộc kiến thiết”.
Những tư tưởng trên đây không phải là sự đánh giá nhất thời, một giải pháp tình thế trong những năm đầu Cách mạng mà là một tư tưởng chiến lược, một chính sách cơ bản lâu dài phù hợp với yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước và vẫn còn nguyên giá trị với giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế hiện nay.
Vậy trong các bài viết, bài nói chuyện của mình, Bác đã có những chỉ dẫn cụ thể gì về những vấn đề thực tế trong trong sản xuất kinh doanh đối với các DN, doanh nhân, thưa ông ?
Những lời dạy của Bác đối với sự phát triển của doanh nghiệp, doanh nhân không chỉ có trong bức thư lịch sử ngày 13/10/1945, mà còn thể hiện ở rất nhiều bài nói, bài viết của Người liên quan đến DN, doanh nhân. Bác không dừng lại ở việc đánh giá vai trò, nhiệm vụ của doanh nhân mà còn có những góp ý, chỉ đạo cụ thể về công tác tổ chức, quản lý sản xuất kinh doanh. Bác luôn căn dặn các doanh nhân phải đoàn kết: đoàn kết nội bộ, đoàn kết trên dưới, đoàn kết giữa cán bộ công nhân và đồng bào địa phương; Phải chăm lo đào tạo nguồn nhân lực, phải xây dựng văn hóa DN, nâng cao đời sống vật chất tinh thần của cán bộ công nhân viên, đặc biệt, phải chăm lo đến cán bộ và công nhân nữ... Phải phát huy sáng kiến và cải tiến kĩ thuật, tăng cường kỉ luật lao động, phải nâng cao năng suất và thực hành tiết kiệm. Bác dặn phải dân chủ, phải công khai, phải xây dựng và phát huy tốt vai trò của các tổ chức đoàn thể trong DN. Bác phê phán bệnh hội họp quá nhiều cũng như xu hướng chạy theo số lượng trong sản xuất, ít chú trọng chất lượng. Bác dặn sản xuất phải “nhanh, nhiều, tốt, rẻ”, người sản xuất phải thực thà, sản xuất hàng hóa tốt cho đồng bào dùng, không nên trưng bày hàng tốt mà bán hàng xấu. Bác yêu cầu phải đẩy mạnh phong trào thi đua trong các DN, thường xuyên tổng kết những kinh nghiệm tốt, những điển hình hay để nhân rộng trong cả nước. Bác thường xuyên nhắc nhở phải nhìn ra nước ngoài để học tập kinh nghiệm của các nước tiên tiến trong quản lý sản xuất...
Bìa sách “Bác Hồ với doanh nghiệp và doanh nhân VN” do VCCI tuyển chọn và giới thiệu.
NXB Chính trị quốc gia xuất bản năm 2003
Những chỉ dẫn cụ thể đó của Bác vẫn đang có ý nghĩa thời sự đối việc cả việc điều hành kinh tế vĩ mô và điều hành doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay. Đặc biệt trong điều kiện chúng ta phải tái cấu trúc nền kinh tế, nâng cao chất lượng hiệu quả. Các cụm từ như: Phải quan tâm đến đời sống của người lao động, phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất... được Bác nhắc đi nhắc lại nhiều lần và hiện nay cũng đang là những giải pháp quan trọng nhất để chúng ta nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập. Bác như đang cùng chúng ta trong sự nghiệp xây dựng đất nước.
- Như ông đã khẳng định thực tiễn của quá trình đổi mới và hội nhập đã làm sáng tỏ tư tưởng của Bác Hồ về DN, doanh nhân. Thực tiễn đó đã được Đảng, Nhà nước, Chính phủ cũng như DN, doanh nhân thể hiện như thế nào trong thời gian qua, thưa ông ?
Có thể nói quá trình hình thành và phát triển tầng lớp doanh nhân mới ở VN là kết quả trực tiếp từ những định hướng và đường lối đúng đắn của Đảng CSVN. Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng với việc đề ra nhiệm vụ xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần, xóa bỏ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp, cho phép kinh tế tư nhân phát triển không hạn chế về quy mô đã thực sự tạo điều kiện cho doanh nhân phát triển. Đặc biệt Luật DN ra đời và có hiệu lực từ năm 2000 đã tạo khuôn khổ pháp lí bảo đảm quyền tự do kinh doanh của người dân và DN. Vị trí vai trò của DN và doanh nhân đã thay đổi. Những kì thị phân biệt đối xử với DN dân doanh cũng được khắc phục. Doanh nhân là thành quả và là động lực của quá trình đổi mới ở VN.
Vai trò của doanh nhân lần đầu tiên được khẳng định trong Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 BCH TƯ khóa IX (năm 2003). Trong nghị quyết này, các nhà DN, doanh nhân được nêu lên như là một tầng lớp xã hội, cùng với các giai cấp và các tầng lớp xã hội khác tạo thành khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nghị quyết yêu cầu: Bổ sung và hoàn chỉnh chính sách xây dựng giai cấp công nhân, nông dân, đội ngũ trí thức và doanh nhân trong tình hình mới. Quyết định số 990/QĐ-TTg ngày 20/9/2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc lấy ngày 13/10 hàng năm làm ngày truyền thống của doanh nhân đã góp phần khẳng định vị thế của doanh nhân trong đời sống chính trị - xã hội của đất nước. Từ đây, giới doanh nhân đã thực sự đuợc công nhận như một chủ thể xã hội và ngày doanh nhân, ngoài ý nghĩa khẳng định vị thế của doanh nhân, tôn vinh doanh nhân, còn tạo điều kiện phát động tinh thần kinh doanh và ý chí làm giàu của cả dân tộc.
Báo cáo chính trị của BCHTƯ Đảng tại Đại hội X xác định yêu cầu phát huy vai trò của doanh nhân, tiếp tục làm thay đổi tư duy nhận thức và tâm lý xã hội đối với doanh nhân, coi trọng doanh nhân. Đó là những cột mốc quan trọng trên con đường đổi mới thực hiện những lời dạy của Bác Hồ về DN, doanh nhân.
Dưới tác động của đường lối đổi mới, những năm qua cộng đồng doanh nghiệp doanh nhân VN đã có bước phát triển mạnh mẽ. Đến nay, cả nước có trên 460.000 DN, 1 triệu hộ kinh doanh đăng ký hoạt động theo Luật Doanh nghiệp và 133 ngàn hợp tác xã, trang trại. Nếu tính bình quân mỗi DN, hợp tác xã có 2 đến 3 doanh nhân lãnh đạo và mỗi hộ kinh doanh, trang trại có một doanh nhân thì đội ngũ doanh nhân cả nước đã có gần 2,5 triệu người. Dưới sự lãnh đạo của các doanh nhân, khu vực DN đang đóng góp trên 60% GDP, 70% nguồn thu ngân sách nhà nước, thu hút trên 7,4 triệu lao động, chiếm 16,3% lực lượng lao động của toàn xã hội. DN, doanh nhân đang làm những việc ích nước lợi dân. Doanh nhân trên thực tế đã trở thành một lực lượng xã hội quan trọng.
Hiện cũng có nhiều ý kiến cho rằng số lượng, chất lượng đội ngũ doanh nhân chưa đáp ứng được yêu cầu của đất nước, quy mô doanh nghiệp còn nhỏ bé, kém xa khu vực và thế giới, hiệu quả chưa cao... Nhận định của ông về vấn đề này và theo ông thì để tiếp tục xây dựng và phát triển đội ngũ doanh nhân trong thời gian tới cần xác định rõ những vấn đề gì ?
Tôi nghĩ những ý kiến đó tương đối chính xác và chúng ta phải nghiêm túc nhìn nhận. Đặc biệt nhiều doanh nhân thiếu kiến thức về pháp luật và kinh doanh, thiếu kinh nghiệm quản lý và tính chuyên nghiệp, còn bị động trong cạnh tranh và hội nhập. Đội ngũ doanh nhân chưa xây dựng được văn hóa kinh doanh chung, chưa liên kết chặt chẽ trong hoạt động. Một bộ phận doanh nhân chưa tuân thủ đúng pháp luật, thiếu trách nhiệm xã hội...
Tuy vậy, có thể khẳng định sức chịu đựng, khả năng vượt khó, sự năng động – những tố chất quan trọng của tinh thần kinh doanh của doanh nhân VN cũng không kém so với các doanh nhân ở các nước trên thế giới. Những nỗ lực “vượt cạn” thành công trong thời kỳ khủng hoảng tài chính và suy giảm kinh tế toàn cầu vừa qua đã chứng minh điều đó.
Để tiếp tục xây dựng và phát triển đội ngũ doanh nhân trong thời gian tới trước hết, theo tôi việc thực hiện những lời dạy của Bác đang là yêu cầu lớn với cộng đồng doanh nghiệp VN. Chúng ta cần xác định rõ: đội ngũ doanh nhân VN là đại diện cho sức sản xuất mới trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, là một trong những nhân tố có ý nghĩa quyết định để thực hiện mục tiêu chiến lược công nghiệp hóa - hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Xây dựng đội ngũ doanh nhân lớn mạnh là bước đột phá góp phần thúc đẩy phát triển đất nước, đẩy lùi nguy cơ tụt hậu, nâng cao vị thế của VN trong thời đại mới.
Mục tiêu phải đạt trong thời gian tới là xây dựng đội ngũ doanh nhân lớn mạnh, có đủ năng lực, trình độ để lãnh đạo, điều hành hệ thống doanh nghiệp có sức cạnh tranh cao, có tinh thần dân tộc, có trách nhiệm xã hội, liên kết chặt chẽ và tham gia tích cực vào mạng sản xuất và chuỗi giá trị toàn cầu, đóng vai trò quyết định trong công cuộc đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Phấn đấu đến năm 2020 tạo được bước chuyển về chất lượng và cơ cấu DN; tăng tỷ trọng các DN lớn và vừa, và có được một số doanh nghiệp đạt tầm cỡ khu vực và thế giới.
Thực hiện được những mục tiêu trên, tức là chúng ta tiếp tục thực hiện những lời dạy của Bác về DN, doanh nhân trong tình hình mới.
Có thể nói, quan điểm chủ trương của Đảng ta đối với DN, doanh nhân trong thời kỳ đổi mới là tương đối toàn diện, phù hợp với yêu cầu khách quan của đời sống xã hội và với yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, trong thực tiễn, nhận thức của xã hội cũng như việc thể chế hoá và thực hiện các quan điểm, chủ trương của Đảng về doanh nhân vẫn còn bất cập. Ở một khía cạnh nào đó, đội ngũ doanh nhân vẫn chưa được đánh giá đúng với vị thế, vai trò của họ trong xã hội và nền kinh tế. Cho đến nay, chúng ta vẫn chưa có được một chiến lược tổng thể phát triển DN cũng như định hướng phát huy vai trò của doanh nhân, cơ chế chính sách phát triển DN, doanh nhân vẫn còn chưa nhất quán, thiếu đồng bộ, trong nhiều lĩnh vực vẫn còn một khoảng cách khá xa với chuẩn mực quốc tế.
Như tôi đã nói về mục tiêu trên, trong giai đoạn tới đây, toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sẽ diễn ra ngày càng mạnh mẽ, doanh nhân ngày càng trở thành trở thành lực lượng quan trọng trong công cuộc phát triển và đua tranh giữa các quốc gia. Do vậy, muốn giúp đội ngũ doanh nhân bứt phá, vượt lên thắng lợi trong cạnh tranh quốc tế thì đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn dân tộc.
Để làm được điều đó, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước trong việc hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách, tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho DN, doanh nhân phát triển. Việc Dự thảo cương lĩnh của ban chấp hành Trung ương trình Đại hội Đảng lần thứ XI có nêu nhiệm vụ: “Xây dựng đội ngũ những nhà kinh doanh có tài, những nhà quản lý giỏi bên cạnh nhiệm vụ xây dựng giai cấp công nhân, giai cấp nông dân, đội ngũ trí thức” và Bộ Chính trị quyết định xây dựng Đề án “Phát huy vai trò của doanh nhân trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế” là một tin vui, niềm cổ vũ, động viên to lớn với cộng đồng DN và tầng lớp doanh nhân VN. Chúng ta hi vọng các nghị quyết của Đảng sẽ khẳng định thật rõ các quan điểm, chủ trương, chính sách phát triển tầng lớp doanh nhân trong tình hình mới, đặc biệt là thống nhất nhận thức về vai trò vị thế của tầng lớp doanh nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, đề ra các giải pháp, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với sự phát triển của doanh nghiệp, doanh nhân, tiếp tục hoàn thiện môi trường kinh doanh bình đẳng, thuận lợi để doanh nhân phát triển, tạo chuyển biến căn bản trong công tác đào tạo doanh nhân, phát triển các tổ chức đại diện, bảo vệ quyền lợi và hỗ trợ doanh nhân.
Chúng ta hi vọng rằng, trở lại với tư tưởng Hồ Chi Minh, các nghị quyết của Đảng sẽ mở ra một giai đoạn phát triển đột phá của đội ngũ doanh nhân trong sự nghiệp chống đói nghèo, làm giàu cho bản thân và cho đất nước.
Xin cảm ơn ông!
